
Een accountant is duur. Maar dankzij de wet- en regelgeving voor accountants krijg je daar heel wat voor terug!
De boekhouding, die doe je toch gewoon zelf? Helemaal met de moderne boekhoudpakketten, waarmee je de meeste boekingen gewoon zelf, online, kunt doen, heb je toch geen dure accountant meer nodig? Misschien heb je gelijk. Als je een klein bedrijf hebt, zonder personeel met een overzichtelijk klantenbestand lukt het je misschien prima om de boeken op orde te houden.
Maar als je wat groter groeit, wordt de boekhouding al snel complexer. En weet je trouwens écht zeker dat je aan alle regeltjes voldoet? Misschien is een vakkundige boekhouder beter. Of een accountant? Wat is eigenlijk het verschil tussen een boekhouder en een accountant, behalve dan dat de accountant duurder is en allemaal lastige vragen stelt waar je helemaal geen zin in hebt?
Het verschil zit hem in een uitgebreid stelsel van wetten en beroepsregels, dat ervoor zorgt dat het werk en het oordeel van de accountant écht iets betekenen. Hoe dat zit, dat lees je in dit artikel.
Nee. Er is géén wet die jou verplicht om een accountant in te huren voor de boekhouding. Je mag gewoon zelf de boekhouding doen, een boekhouder in dienst nemen, of een administratiekantoor inschakelen. Dankzij moderne online boekhoudpakketten gaat dat prima. Je mag zelfs in je eentje de jaarrekening maken. Sterker nog, volgens de regels over de jaarrekening is het juist het bestuur van de BV die de jaarrekening opstelt en de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) die deze vaststelt.
Ook de administratie- en bewaarplicht (ook weer zo een regel waar je aan moet voldoen) legt de verantwoordelijkheid bij jou. Ook hier, geen woord over de accountant.
Dat roept toch een beetje de vraag op: waarom zijn er eigenlijk accountants? Wat is hun meerwaarde?
De belangrijkste taak van de accountant is te controleren of de cijfers kloppen. Dat is niet zo enorm belangrijk als je een limonadekraampje hebt aan een rustige straat waar je op zaterdag zelfgemaakte limonade verkoopt. Want dan zijn er weinig mensen die er belang bij hebben te weten of je € 15 of € 20 hebt verdiend. Zelfs de belastingdienst zal er niet wakker van liggen als je geen goede administratie hebt.
Aan de andere kant: grote bedrijven hebben duizenden mensen in dienst, die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van hun baan. Aandeelhouders baseren hun financiële beslissingen op de jaarcijfers. En voor de fiscus maakt het ook uit of de winst € 200.000.000 bedraagt, of 10% hoger of lager is. Kort gezegd: hoe groter de belangen, hoe strenger de eisen aan de jaarrekening. Bij bedrijven met twee van de drie onderstaande eisen is controle door een accountant wettelijk verplicht:
Ben je kleiner? Dan heb je misschien tóch een accountantscontrole nodig. Misschien vraagt de bank om gecontroleerde cijfers, heb je een accountantsverklaring nodig voor een subsidie, of wil je gewoon zélf zeker weten dat alles klopt.

Elke accountant kan boekhouden. Maar de boekhouder kan (en mag) niet wat een accountant kan (en mag). Het verschil zit hem in de wet- en regelgeving voor accountants. De wet- en regelgeving bepaalt namelijk:
Iedereen die een rekenmachine kan gebruiken mag zich boekhouder noemen. Maar om je accountant te mogen noemen moet je aan de eisen van de Wet op het Accountantsberoep (Wab) voldoen. Deze wet, die sinds 2013 van kracht is, bepaalt:
De NBA heeft zelf ook regels opgesteld, die moeten garanderen dat de accountant zijn vak verstaat: niet alleen op het moment van afstuderen, maar ook als hij bijna met pensioen gaat. In de jaren dat een accountant werkzaam is verandert er nogal eens wat. Daarom stelt de NBA Permanente Educatie verplicht (PE).

Wet- en regelgeving voor accountants (kleine selectie uit de VGBA)
De wet- en regelgeving voor accountants bepaalt niet alleen wat je moet kennen en kunnen om jezelf accountant te mogen noemen, het stelt ook eisen aan het gedrag dat je als professional vertoont. Dat staat in de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Artikel twee van die wet van deze eisen kort samen: een accountant is professioneel, integer, objectief, vakbekwaam en zorgvuldig en werkt op basis van vertrouwelijkheid.
De verdere uitwerking van de wet doet denken aan de regels die ieder kind (als het goed is) al meekrijgt vanaf de kleuterschool. Maar: doordat het is vastgelegd, kunnen accountants die hier een loopje mee proberen te nemen tot de orde worden geroepen en zelfs uit het vak worden gezet!
Opdrachten kunnen soms anders worden geïnterpreteerd dan ze worden bedoeld. Zo kan “maak jij de tuin even op orde” betekenen dat het gazon gemaaid moet worden, maar het kan ook betekenen dat de hele tuin opnieuw ontworpen en ingericht moet worden.
Om dit soort verwarring te voorkomen, is in de wet- en regelgeving voor accountants voor een aantal typen opdracht vastgelegd wát er precies moet gebeuren. Dit gebeurt specifiek in de NV COS, de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden, van de NBA. Zo staat in Standaard 230 Controledocumentatie precies welke documentatie een accountant moet verzamelen om te bewijzen dat de controle op de juiste wijze is uitgevoerd. Ook moet de documentatie aantonen hoe de accountant tot zijn conclusie is gekomen. Standaard 4410 Samenstellingsopdrachten regelt wat wél en geen onderdeel van de samenstellingsopdracht is. Zo bepaalt artikel 6 van die standaard dat een samenstellingsopdracht geen assurance-opdracht is. Met andere worden: de accountant maakt wel een rapport, maar daarbij mag hij erop vertrouwen dat de aangeleverde cijfers kloppen. Hij hoeft dus geen controles uit te voeren.
Leuk, al die regels. Maar wet- en regelgeving alléén is niet genoeg. Als dat zo zou zijn, zou er nooit een fiets aan de verkeerde kant van de weg rijden, zou iedere automobilist zich netjes aan de maximum snelheid houden en zou de verkoop van lachgas van het ene op het andere moment instorten.
Regels zijn pas écht sterk als je ze kunt afdwingen. Er moet dus iets zijn vastgelegd over het tot de orde roepen van accountants die buiten de lijntjes kleuren. Ook daarin voorziet de wet- en regelgeving voor accountants
De al genoemde Wet op het accountantsberoep (Wab) maakt hierin een begin, door accountants te verplichten zich in te schrijven bij de NBA. Maar…. de verantwoordelijkheid voor tuchtrecht wordt door die wet niet (expliciet) bij de NBA gelegd. Het tuchtrecht is geregeld via de Wet Tuchtrechtspraak accountants (Wtra).
Deze wet biedt verschillende sanctiemogelijkheid bij onbehoorlijk handelen (of nalaten te handelen), zoals een waarschuwing, berisping, geldboete, tijdelijke doorhaling van de inschrijving (maximaal een jaar beroepsontzegging) of permanente doorhaling (uit het vak gezet).
Daarnaast bestaat er een Wet Toezicht Accountantsorganisaties (Wta) die zich niet richt op het gedrag van individuele accountants, maar juist op het accountantskantoren en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) die de accountant verplicht te onderzoeken of (nieuwe) klanten zuiver op de graat zijn én opdraagt om bepaalde (verdachte) feiten te melden bij de autoriteiten.
De bovenstaande wet- en regelgeving voor accountants maakt eigenlijk al duidelijk waarom het oordeel van de accountant zo zwaar weegt. Het register en de titelbescherming laten zien met wie je werkt. De beroepsregels en onafhankelijkheidseisen zorgen dat de accountant geen partij kiest. De standaarden bepalen hoe hij te werk gaat. Toezicht en tuchtrecht zorgen dat naleving niet vrijblijvend is. Hiermee is niet gezegd dat een boekhouder niet professioneel, integer, objectief, vakbekwaam en zorgvuldig is, of de vertrouwelijkheid zal schenden. Maar bij de boekhouder is dat niet gegarandeerd. Bij de accountant wel.
Een liegende accountant, of een accountant die niet zelf het een en ander checkt loopt een enorm (persoonlijk) risico.Als een accountant dus zegt dat de cijfers kloppen, dan kun je je hand ervoor in het vuur steken dat dit een terechte conclusie is!
Die accountant, die stelt allemaal van die lastige vragen. Voor jou als ondernemer is dat soms bestirritant. Want laten we wel wezen: jij wéét dat het klopt.
Toch?
Maar laten we eens kijken naar het waarom.
Al dat gedoe geen willekeur. Je schiet er ook niets mee op een andere accountant te zoeken, want die zal dezelfde vragen stellen. Een accountant die deze stappen overslaat, riskeert tucht- of toezichtmaatregelen.
Ok, prima… de accountant moet die vragen stellen om zijn baan te houden. Jij moet (soms) een accountant je cijfers laten beoordelen. Maar het blijft een hoop bureaucratisch gedoe. Of heb je er zelf ook iets aan?
Je bent (als rechtspersoon) verplicht je jaarrekening te publiceren. Dat betekent dat iedereen de jaarcijfers kan opvragen. Potentiële leveranciers willen weten of je de facturen kunt betalen. Sollicitanten willen weten of ze een goede toekomst tegemoet gaan als ze bij jou in dienst komen. Enzovoort. Iedereen kan de jaarrekening opvragen.
De KvK controleert alleen of de jaarrekening uit de juiste onderdelen bestaat. Of de inhoud klopt, blijft de verantwoordelijkheid van de ondernemer. Wie je cijfers leest, leest dus wat jij over jezelf zegt. Een controle- of beoordelingsverklaring is bedoeld voor lezers zoals aandeelhouders, leveranciers en banken, die er beslissingen op baseren. Die zullen je niet op je blauwe ogen geloven.
Maar als de accountant zegt dat het goed zit? Dan heb je een voorsprong.
De accountant zal (meestal) niet tot vier cijfers achter de komma controleren. Maar soms blijken bij de controle dat er grote (“materiële”) afwijkingen in de jaarrekening te zitten. Als dit gebeurt, zal de accountant deze afwijkingen corrigeren vóórdat hij zijn verklaring afgeeft.
Denkt de accountant bij een beoordeling dat er een afwijking van materieel belang is, dan doet hij nader onderzoek. Je krijgt dus een kans om fouten te herstellen; voordat de vuile was uithangt..
“I find that audited firms have a significantly lower cost of debt and that lenders place more weight on audited financial information in setting the interest rate. Further, I provide evidence of a mechanism for this increased financial statement usefulness: accruals from audited financial statements are better predictors of future cash flows. Collectively, I provide novel evidence that audited financial statements are more informative and that this significantly influences lenders’ decisions.” – Dit zegt Michael Minnis in het abstract van een onderzoek dat hij in 2011 publiceerde in het Journal of Accounting Research. Simpel gezegd: een jaarrekening met een handtekening van de accountant zorgt voor lagere financieringskosten. Een Zweeds onderzoek uit 2022 concludeert zelfs dat de rente (gemiddeld) 0,47% lager is voor bedrijven die gecontroleerde cijfers kunnen overleggen.
In een Zweeds onderzoek (Huq, Hartwig en Rudholm, 2022) bespaarden bedrijven met gecontroleerde jaarrekeningen gemiddeld 0,47 procentpunt op hun kosten van schuldfinanciering.
Let op: Dit is algemeen onderzoek. Je kunt hierin een signaal zien, maar het is géén garantie dat ook jouw lening exact 0,47% goedkoper uitvalt. Het hebben van gecontroleerde cijfers kan een veel kleiner voordeel opleveren. Maar het kan ook het verschil zijn tussen wél of niet die broodnodige lening krijgen!
Doet een accountant zijn werk niet goed, dan sta je niet met lege handen. Iedereen kan een klacht indienen bij de Accountantskamer. Die kan een waarschuwing, berisping of geldboete opleggen, of de inschrijving in het register (tijdelijk) doorhalen.
Zijn de voordelen van een accountant de moeite (en kosten) waard?De meerwaarde van een accountant is, dankzij de wet- en regelgeving, groot. Maar de factuur ook. Is het de kosten en moeite waard om een accountant in te schakelen? Wat de NBA betreft kun je die afweging alleen zelf maken. Het hangt af van de behoefte aan zekerheid bij de gebruikers van de cijfers, maar ook wat het doel van de cijfers is. En de inhoud van de opdrachten mag dan vastliggen, de tarieven kunnen sterk wisselen tussen verschillende accountants. Vraag dus altijd ene offerte.
In algemene zin kun je stellen:
Als micro- of klein bedrijf kun je je boekhouding prima zelf doen of aan een boekhouder overlaten, en een accountantscontrole is niet verplicht. Het echte verschil met een accountant zit in het stelsel eromheen: beschermde titel, register, beroepsregels, onafhankelijkheid, toezicht en tuchtrecht. Dat maakt dat zijn werk en oordeel iets betekenen voor anderen. Heb je dat nodig, bijvoorbeeld voor een bank, leverancier of investeerder, dan zijn de kosten en de lastige vragen het waard. Heb je het niet nodig, dan hoef je er ook niet voor te betalen.