Boekhouden, dat is nog best een vak apart. Zoals elk vakgebied kent de boekhouding zo zijn eigen jargon. Neem “Debet en credit”, dat klinkt toch als een toverspreuk? Wat is het verschil tussen debet en credit?

De termen debet en credit vormen het fundament onder de boekhouding. Elk boekhoudprogramma (elke grootboekrekening) bestaat in essentie uit twee kolommen. Links staat “Debet”, rechts staat “Credit”. Sommige boekhoudsoftware legt hier een mooie grafische schil overheen, maar uiteindelijk is het niet meer dan dit. Je hele boekhouding is slechts een verzameling tabellen bestaande uit (tenminste) die twee kolommen.

Waarom eigenlijk?

Waar komen debet en credit vandaan?

De termen debet en credit komen uit het Latijn. Debet betekent “Hij moet”, of “hij is verschuldigd” en credit betekent “hij gelooft” of “hij heeft vertrouwen gegeven”. In het dagelijks taalgebruik komt dat neer op

Waarom die Latijnse termen? Dat komt doordat de moderne boekhouding ergens in de 15^e eeuw is vastgelegd door Luca Pacioli, een monnik.  Als de Belastingdienst zegt dat je een deugdelijke administratie moet bijhouden, bedoelen ze eigenlijk dat je zijn methodiek moet volgen. Omdat het Latijn onder monniken de gangbare taal was, zijn die termen blijven hangen.

Misschien had je het al door: maar de termen vormen elkaars spiegelbeeld. Als iemand iets verschuldigd is, komt dat doordat een ander hem of haar dat “in vertrouwen” heeft gegeven. Debet en credit staan dus altijd voor twee kanten van dezelfde transactie.

Twee kanten van de medaille

Dubbel boekhouden betekent dat elke boeking twee kanten heeft. Wat er aan de ene kant ingaat, gaat aan de andere kant uit. Debet en credit zijn simpelweg de namen voor die twee kanten. Het verwarrende is dat de betekenis afhankelijk is van wát je boekt; daarover straks meer (met voorbeelden).

De gulden regel: links en rechts

Stel je een T-rekening voor — een grote T op papier. De linkerkant is altijd debet, de rechterkant is altijd credit. Een makkelijk trucje om dat te onthouden is dat alleen in het woord credit een “r” voorkomt. De “R” van “Rechts”. In “debet” komt, net als in “links” die letter niet voor.

Bij elke boeking moeten de twee zijden (debet, links en credit, rechts) in balans zijn.

Dus:

Debet (links)  = Credit (Rechts)

Wat betekenen debet en credit in de praktijk?

Leuk allemaal, maar wat moet je hier nu mee? Dat lichten we toen aan de hand van een eenvoudig voorbeeld.

Voorbeeld 1: Debet

Stel: je werkt op ZZP-basis als fotograaf. Als professional heb je goed gereedschap nodig, dus je koopt een nieuwe camera. Deze kost € 1.200. Je betaalt deze nieuwe camera via je zakelijke bankrekening.

Wat gebeurt er in je boekhouding?

• De camera (een bezitting) stijgt met € 1.200. Dit boek je debet — want bezittingen staan aan de linkerkant van je balans.
• Je bankrekening daalt met € 1.200. Dit boek je credit — want er gaat geld uit je rekening.

Hoezo, staan bezittingen links?

Wacht even, pas op de plaats. Hoezo staan bezittingen debet? Debet was toch voor de dingen die je moet, of die je verschuldigd bent? Heel eerlijk: dit is best verwarrend.

In de historische context hielden kooplieden bij wat hun klanten hen verschuldigd waren. “Hij (de klant) is verschuldigd” = debet. In dit voorbeeld is je bankrekening het begrijpelijkste. Je hebt je geld aan de bank overhandigd, dus zijn zij jou de terugbetaling van dat geld verschuldigd.

Als diezelfde koopman iemand een tegoed had gegeven (hij deed bijvoorbeeld inkopen “op de pof”, dan kwam dat rechts te staan: credit (vandaar ook de term “crediteur” voor een leverancier aan wie je nog iets moet betalen).

In die context was het taalgebruik nog redelijk intuïtief. Maar met de eeuwen is boekhouding steeds complexer geworden. Maar hoe ingewikkeld het ook werd; we zijn dezelfde termijn blijven gebruiken.

Voorbeeld 2: Credit

Als zzp-fotograaf weet je alles van belichting en compositie. Maar je moet ook het verschil tussen debet en credit snappen.

Met je nieuwe camera ga je op pad. Je eerste opdracht is een mooie bruiloftsrapportage. Na een dag fotograferen (en een dag of twee nawerk) heb je een prachtige verzameling foto’s voor het kersverse bruidspaar. Je stuurt een factuur van € 800.

Wat gebeurt er in je boekhouding?

• Je omzet stijgt met € 800. Dit boek je credit. Omzet staat aan de rechterkant van je balans (credere, je vertrouwt erop dat je voor je werk betaald krijgt).
• Je hebt een vordering op je klant (want die moet nog betalen). Die vordering stijgt met € 800. Dit boek je debet.

En als de klant daarna betaalt?

• Je bankrekening stijgt met € 800 → debet.
• Je vordering op de klant verdwijnt → credit.

Samengevat: wanneer is iets debet of credit?

Lastig te onthouden? Gebruik dit spiekbriefje

Het leuke is: als je van één stukje van de boeking weet of deze links of rechts moet, weet je het van de rest ook. Hoe ingewikkeld de boeking ook wordt: als je van één onderdeel weet waar hij thuishoort (links of rechts) kun je met de wetenschap dat de boeking in balans moet zijn en wat gepuzzel de rest (bijna) altijd ook op de goede plek plaatsen.

Nog een voorbeeld: je betaalt huur

Je huurt een kantoorruimte en betaalt elke maand € 500 huur. Je maakt het over via de bank.

• Je huurkosten in de periode stijgen met € 500 → debet (kosten gaan altijd naar debet).
• Je bankrekening daalt met € 500 → credit (geld gaat eraf).

Waarom zie je ‘af’ op je bankafschrift als debet?

Alsof het niet verwarrend genoeg is: op je bankafschrift staat een betaling juist als “Debet”.

De verklaring is eenvoudig: de bank houdt haar eigen boekhouding bij. Niet de jouwe. Jouw geld staat bij de bank als een schuld van de bank aan jou. Als jij geld ontvangt (van een klant), wordt jouw tegoed bij de bank groter. Voor hen is jouw banksaldo een schuld.  Omgekeerd: Wanneer je geld uitgeeft, wordt jouw tegoed (hun schuld) kleiner, dus komt dat (voor hen) debet.

Je bankafschrift is dus precies de spiegeling van wat er in jouw boekhouding gebeurt.

Moet je dit allemaal zelf bijhouden?

Het is best veel om te onthouden. Maar het goede nieuws: jouw leven als ondernemer wordt een stuk eenvoudiger gemaakt dankzij moderne boekhoudprogramma’s zoals Exact Online. Veel van wat die middeleeuwse koopman met pen en papier moest doen, gebeurt nu automatisch.

Je bankafschriften worden automatisch ingelezen, facturen worden slim herkend en de software komt met een boekingsvoorstel. Je hoeft in de meeste gevallen alleen te controleren of alles klopt.

Waarom dan toch deze uitgebreide toelichting? Het helpt enorm als je weet wat er in je boekhouding gebeurt. Alleen als je de onderliggende systematiek snapt, zie je het sneller als er een keer iets niet klopt.

Bovendien is het wel fijn wanneer je de rapportages die je boekhouder of accountant voor je maakt ook een beetje begrijpt. Want alleen als je de rapporten begrijpt, kun je ze begrijpen om goede beslissingen te nemen.

Conclusie: debet en credit in één zin

Als er één ding is dat je onthoudt van dit artikel, laat het dan dit zijn:

Debet is links, credit is rechts, en ze zijn altijd aan elkaar gelijk.

Geld dat ergens naartoe gaat, komt ergens vandaan. Dat is de kern van dubbel boekhouden — en meteen de kern van vrijwel elke boekhouding ter wereld.

Je hoeft geen accountant te zijn om dit te begrijpen. Een basisgevoel bij debet en credit helpt je al om je eigen cijfers beter te lezen, sneller fouten te spotten en met meer vertrouwen met je boekhouder te praten. En dat is precies genoeg.